O nas

Historia Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, „ojców założycieli” Zachęty, jest historią wspólnego sukcesu artystów i miłośników sztuki. Jest też niezwykłym zjawiskiem na skalę europejską, instytucją artystyczną, która powstała wyłącznie dzięki inicjatywie obywatelskiej, poza mecenatem państwa. W tym kontekście Zachętę można porównać do muzeów i galerii amerykańskich, które do dziś z sukcesem działają na zasadzie stowarzyszeń.

Towarzystwo powstało w 1860 roku, gdy w części Polski pozostającej pod zaborem rosyjskim pojawiła się obywatelska inicjatywa otoczenia opieką sztuk pięknych dla obopólnej korzyści społeczeństwa i artystów. Wśród założycieli byli m.in. malarze Wojciech Gerson i Józef Simmler, rzeźbiarz Władysław Oleszczyński, mecenas i historyk sztuki Edward Rastawiecki i bankier Leopold Kronenberg. Głównymi celami Towarzystwa było organizowanie wystaw, dokonywanie zakupów najznakomitszych dzieł sztuki w celu stworzenia narodowej kolekcji i udzielanie stypendiów młodym artystom, a także podnoszenie społecznej świadomości poprzez coroczne premie - nagrody w formie reprodukcji dzieł sztuki przyznawane publiczności. W latach 1898–1900 w wyniku skutecznej polityki Zarządu Towarzystwa i wielkiej ofiarności społecznej powstał zaprojektowany przez wziętego warszawskiego architekta, Stefana Szyllera, gmach Zachęty, który do dziś służy jako siedziba galerii.

Towarzystwo z sukcesem działało przez cały okres 20-lecia międzywojennego, jednak po II wojnie światowej  uległo rozwiązaniu. Bogate zbiory zdeponowano w Muzeum Narodowym w Warszawie, gdzie stały się trzonem Galerii Sztuki Polskiej, a w opróżnionym gmachu powołano w 1949 roku Centralne Biuro Wystaw Artystycznych. Gdy w 1989 roku CBWA przekształcone zostało w Państwową Galerię Sztuki Zachęta (od 2003 – Zachętę Narodową Galerię Sztuki), powrócił temat Towarzystwa. Oryginalne Towarzystwo nigdy nie zostało reaktywowane, powołano natomiast do życia Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych przy Galerii Zachęta, działające do dziś.

Chociaż nie jesteśmy w prostej linii kontynuatorem oryginalnego TZSP staramy się kontynuować jego tradycje, wspierając inicjatywy artystyczne i projekty edukacyjne. Towarzystwo było współorganizatorem wielu wydarzeń towarzyszących wystawom w Zachęcie (m.in. cyklu wykładów „Indywidualności architektury końca XX wieku”), spotkań z twórcami kultury oraz aukcji sztuki współczesnej, w wyniku której kolekcja Zachęty wzbogaciła się i znakomity obraz Łukasza Korolkiewicza  Pan wiwisektor. W 2010 roku TZSP wspierało cykl wykładów towarzyszących wystawie Płeć? Sprawdzam! Kobiecość i męskość w sztuce Europy Wschodniej w Zachęcie Narodowej Galerii Sztuki. W 2011 roku jesteśmy współorganizatorem projektu Yael Bartany .. „i zdziwi się Europa” w Pawilonie Polskim na 54. Międzynarodowej Wystawie Sztuki w Wenecji.